Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa – cz. 3: Odpowiedzialność za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Wprowadzenie

Tajemnica przedsiębiorstwa i jej skuteczna ochrona w stosunkach wewnętrznych i zewnętrznych stanowi jeden z najważniejszych problemów współczesnego biznesu. W ramach niniejszego opracowania zostały już przedstawione jego dwie części, dostępne m.in. na naszym blogu. W pierwszej części omówiono pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa (http://okolicebiznesu.pl/ochrona-tajemnicy-przedsiebiorstwa-cz-1-pojecie-tajemnicy-przedsiebiorstwa/), natomiast druga część odnosiła się do sposobów ochrony tej tajemnicy oraz ich skuteczności (http://okolicebiznesu.pl/ochrona-tajemnicy-przedsiebiorstwa-cz-2-sposoby-ochrony-tajemnicy-przedsiebiorstwa-i-ich-skutecznosc/). W trzeciej, ostatniej już części tej serii, analizie poddane zostaną problematyka naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa oraz sankcji z nią związanych.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem nieuczciwej konkurencji jest ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Możemy mieć więc do czynienia z 3 postaciami tego czynu. Jak wynika z art. 11 ust. 3 ustawy, pozyskanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, w szczególności gdy następuje bez zgody i wynika z nieuprawnionego dostępu (np. włamania), przywłaszczenia (np. pracownik zabiera z biura dokumenty zawierające takie informacje), kopiowania dokumentów (np. pracownik wykonuje fotokopie dokumentów i przekazuje je konkurencji), przedmiotów, materiałów, substancji (np. wykonywane są zdjęcia prototypów, modeli, receptur, itp.), plików elektronicznych obejmujących te informacje lub umożliwiających wnioskowanie o ich treści. Z kolei stosownie do treści art. 11 ust. 4 ustawy, wykorzystanie lub ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, w szczególności gdy następuje bez zgody i narusza obowiązek ograniczenia ich wykorzystywania lub ujawniania wynikający z ustawy, czynności prawnej lub z innego aktu (np. osoba zobowiązana do zachowania poufności narusza zakaz umowny i ujawnia pozyskane informacje konkurencji lub wykorzystuje na potrzeby własnej działalności) albo gdy zostało dokonane przez osobę, która pozyskała te informacje, dokonując czynu nieuczciwej konkurencji (np. konkurent nakłonił twoich pracowników do pracy dla niego, czy też przez przekupstwo funkcjonariusza publicznego). Ponadto, czynu nieuczciwej konkurencji może dopuścić się także osoba trzecia – inna, niż ta, która bezpośrednio naruszyła tajemnicę danej firmy). Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy, ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji także wówczas, gdy w chwili ich ujawnienia, wykorzystania lub pozyskania osoba wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła wiedzieć, że informacje zostały pozyskane bezpośrednio lub pośrednio od tego, kto wykorzystał lub ujawnił je w okolicznościach określonych w ust. 4.

Równocześnie, możemy wyróżnić dwa przypadki, gdy popełnienie powyższych czynów nie będzie mogło zostać uznane za nieuczciwą konkurencję. 

Po pierwsze, jak wynika z art. 11 ust. 7 ustawy, pozyskanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji, jeżeli nastąpiło w wyniku niezależnego odkrycia lub wytworzenia albo obserwacji, badania, rozłożenia na części, testowania przedmiotu dostępnego publicznie lub posiadanego zgodnie z prawem przez osobę, która pozyskała informacje i której uprawnienie do pozyskania informacji nie było ograniczone w chwili ich pozyskania

Po drugie zaś, stosownie do brzmienia art. 11 ust. 8 ustawy, ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie informacji stanowiących tajemnicę  przedsiębiorstwa nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji, także wtedy gdy nastąpiło w celu ochrony uzasadnionego interesu chronionego prawem (np. w procesie sądowym albo postepowaniu administracyjnym, gdy było konieczne do obrony albo dochodzenia roszczeń), w ramach korzystania ze swobody wypowiedzi lub w celu ujawnienia nieprawidłowości, uchybienia, działania z naruszeniem prawa dla ochrony interesu publicznego (np. gdy  pracownik ujawnia recepturę, w której znajdują się substancje zakazane lub szkodliwe dla zdrowia), bądź gdy ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa wobec przedstawicieli pracowników w związku z pełnieniem przez nich funkcji na podstawie przepisów prawa było niezbędne dla prawidłowego wykonywania tych funkcji (np. ujawnienie informacji członkom rady nadzorczej w spółkach pracowniczych albo delegowanym członkom związków zawodowych).

Odpowiedzialność cywilna (odszkodowawcza) za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Na gruncie prawa cywilnego, przedsiębiorca którego interesy zostały naruszone bądź nawet zagrożone w związku z działaniem noszącym znamiona naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, może domagać się:

  • zaniechania działań skutkujących takim naruszeniem, np. powstrzymanie się przed dalszym ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa, bądź wykorzystywaniem informacji nią objętych przez osobę, która posiada je nielegalnie,
  • usunięcia skutków naruszenia, np. wycofanie z rynku produktów wytworzonych na podstawie wykradzionych informacji,
  • złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, np. opublikowanie przeprosić w prasie. Co więcej, można wystąpić do sądu, aby ten zobowiązał pozwanego do podania do publicznej wiadomości informacji o wyroku albo treści wyroku, w oznaczony sposób i w oznaczonym zakresie,
  • naprawienia wyrządzonej szkody, na zasadach ogólnych, np. wypłatę odszkodowania za utracony zysk wobec wprowadzenia na rynek analogicznego produktu opartego o ten sam model, którego dane pozyskano nielegalnie, alternatywnie możesz żądać naprawienia szkody przez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa,
  • wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych, np. zysków ze sprzedaży takich produktów,
  • zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli przedmiotowy czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.

Odpowiedzialność karna za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

W niektórych przypadkach czyny naruszające tajemnicę przedsiębiorstwa mogą skutkować także odpowiedzialnością karną – wówczas pokrzywdzony przedsiębiorca może skierować zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do prokuratury wraz z wnioskiem o ściganie sprawcy (samo zawiadomienie nie będzie wystarczające, gdyż policja czy prokurator nie zajmą się sprawą z urzędu). Powinno do tego dojść w  następujących sytuacjach:

  • dana osoba wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi w stosunku do pokrzywdzonego przedsiębiorcy (np. wynikającemu z umowy o zachowaniu poufności), ujawnia innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa i przez to wyrządza temu przedsiębiorcy poważną szkodę – stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji osoba taka podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2,
  • osoba uzyskawszy bezprawnie informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, ujawnia ją innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej – zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy, podlega ona takiej samej każe, jak za ww. przestępstwo (grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2),
  • doszło do ujawnienia lub wykorzystania informacji stanowiącą tajemnicę danego przedsiębiorstwa, z którą osoba trzecia zapoznała się, biorąc udział w rozprawie lub w innych czynnościach postępowania sądowego dotyczącego roszczeń z tytułu czynu nieuczciwej konkurencji polegającego na naruszeniu tajemnicy przedsiębiorstwa albo przez dostęp do akt takiego postępowania, jeżeli w postępowaniu tym została wyłączona jawność rozprawy – zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy osoba taka podlega ona takiej samej każe, jak za ww. przestępstwa (grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2).

Podsumowanie

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, który może przybrać 3 typy postaci: ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. W przypadku podejrzenia popełnienia takiego czynu na szkodę danej firmy, przedsiębiorca powinien przeanalizować (najlepiej wraz z prawnikiem) czy dane zachowanie spełnia wszystkie przesłanki wymienione w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz czy nie mamy do czynienia z jednym z dwóch wyjątków przewidzianych przez tę ustawę. Jeśli bezspornym jest fakt naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa w sposób nielegalny przedsiębiorca może skorzystać z szerokiego wachlarza uprawnień przysługujących mu na gruncie prawa cywilnego (w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej). W niektórych przypadkach, będzie możliwe również doprowadzenie do poniesienia przez nieuczciwego klienta lub kontrahenta odpowiedzialności na gruncie prawa karnego. Trzeba jednak pamiętać, że pokrzywdzony musi wówczas skierować do prokuratury stosowny wniosek o ściganie sprawcy, gdyż sprawa nie będzie ścigana z urzędu.

Źródła:

https://adwokat-wroclaw.biz.pl/wp-content/uploads/2019/04/PORADNIK-TAJEMNICA-PRZEDSI%C4%98BIORSTWA-V001.pdf